คุณสุนี  ไชยรส อดีตสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ ปี พ.ศ. 2540 และอดีตกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ   ปัจจุบันเป็นพิธีกรรายการสิทธิวาทะ ทางไทยพีบีเอส และตำแหน่งล่าสุดที่ได้รับคือกรรมการปฏิรูปกฎหมาย  

เธอเป็นหนึ่งในคนทำงานภาคประชาสังคมจากพื้นที่อื่น ที่มีโอกาสสัมผัสงานในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยเฉพาะงานผู้หญิง ซึ่งทำให้เธออยู่ในฐานะที่จะเสนอมุมมองต่อการขับเคลื่อนงานในพื้นที่ได้อย่างน่าสนใจ

เธอกล่าวไว้ว่า ผู้หญิงที่อยู่ในสถานการณ์จังหวัดชายแดนภาคใต้ขณะนี้ มีสองส่วน ส่วนแรกคือผู้หญิงที่มีวิถีชีวิตปกติ มีบทบาทในครอบครัวและการทำงานที่ดำเนินไปตามปกติ ส่วนที่สองคือ เมื่อสถานการณ์รุนแรงเกิดขึ้น  ผู้หญิงกลุ่มแรกบางส่วนได้ลุกขึ้นมาปกป้องคนที่ได้รับผลกระทบ  เรียกร้องกระบวนการยุติธรรมให้ดำเนินไปอย่างถูกต้องตามสิทธิที่ควรจะเป็น  โดยในกลุ่มนี้มีการเชื่อมร้อยระหว่างผู้หญิงไทยมุสลิมกับผู้หญิงไทยพุทธให้เข้ามามีบทบาทปกป้องกระบวนการสิทธิมนุษยชนร่วมกัน

การทำงานของกลุ่มดังกล่าว มีความพยายามก่อตั้งรวมกลุ่มเล็กๆ  เพื่อทำงานในมิติที่หลากหลาย เช่น ใครถนัดด้านสื่อก็ทำสื่อ   ถือว่าเป็นจุดแข็งที่ดี  อย่างไรก็ตามยังมีจุดที่เป็นปัญหาหรือจุดอ่อน  อาทิ ในเชิงโครงสร้างหรือผลกระทบจากนโยบายที่มาจากรัฐส่วนกลาง  ซึ่งโอกาสที่คนในสามจังหวัดมีส่วนร่วมน้อยมาก  ไม่ว่าจะเป็นพี่น้องมุสลิมโดยทั่วไป  คณะกรรมการอิสลาม หรือแม้แต่ผู้หญิงเอง ยิ่งน้อยมาก

“ไม่ค่อยมีเสียงของผู้หญิงที่ลุกขึ้นมาวิจารณ์ อาจจะไม่มีเวที หรือไม่มีพื้นที่สำหรับผู้หญิง ไม่ว่าเรื่องเยียวยา เรื่องผลกระทบ ไม่ได้พูดถึงนโยบายสำคัญของรัฐที่มากระทบต่อผู้หญิง ผู้หญิงไม่ได้เสนอแนะให้เห็นว่าต้องให้ผู้หญิงมีส่วนร่วมด้วย อันนี้เป็นประเด็นใหญ่ในเชิงโครงสร้าง”

เพียงแต่วันนี้ผู้หญิงบางคนสามารถบอกเล่าให้คนสะเทือนใจ โดยเป็นการเล่าที่ให้เห็นภาพและรูปธรรมได้ ทำให้พี่น้องส่วนอื่นทั้งที่เป็นไทยพุทธหรือมุสลิมเข้าใจและเป็นแรงสนับสนุน

“เสียงของผู้หญิงต้องดังเพื่อบอกว่ารูปแบบการปกครองแบบพิเศษตามรัฐธรรมนูญหรือแบบการกระจายอำนาจนี้จะส่งผลดีกับผู้หญิงอย่างไร ที่ผ่านมารู้สึกว่าส่วนใหญ่จะเป็นเสียงผู้ชายมากกว่า เวลาออกทีวี เราจะเห็นแต่ผู้ชาย” เธอให้ความเห็นเพิ่มเติมต่องานที่ประชาสังคมในพื้นที่กำลังขับเคลื่อนในประเด็นการกระจายอำนาจ ซึ่งก็เห็นว่ามีผู้หญิงเข้ามามีส่วนร่วมน้อยเช่นกัน

เธอแนะว่า ในทางปฏิบัติเราต้องเพิ่มศักยภาพของผู้หญิงให้เข้มแข็ง ด้วยการให้การศึกษา หรือมีการติวเข้ม และจับประเด็น ทำงานเป็นกลุ่ม สร้างกลุ่มช่วยกันพูดคุย ติดตามข่าวสารว่ามีอะไรบ้างที่จะกระทบต่อบ้านเรา  ควรมีการวางแผนเตรียมข้อมูล  เพราะบางเรื่อง  ถ้าไม่แม่นไม่มั่นใจทำให้ผู้หญิงไม่อยากพูด

เธอบอกด้วยว่า อย่างไรก็ตามในการเคลื่อนไหวของผู้หญิงภาคประชาสังคมต้องมีรูปแบบ ผู้หญิงควรจับมือทำความเข้าใจกับพี่น้องที่เป็นผู้ชาย เพราะพื้นที่นี้ มีเรื่องของศาสนา ที่มีความละเอียดอ่อน จะต้องศึกษาทำความเข้าใจเรื่องศาสนา มีการตีความภายในกระบวนการของกลุ่มที่ศรัทธาร่วมกัน  เพราะตรงนี้ช่วยเสริมพลัง ผู้หญิงจะไม่สามารถสู้อย่างโดดเดี่ยว และแยกออกจากภาคส่วนอื่นได้

“ในขณะเดียวกันเมื่อจำเป็นต้องปะทะถกเถียง เราสามารถขอความร่วมมือจากผู้รู้ทางศาสนาเข้ามาตีความ ให้ความเห็น คิดว่าสถานการณ์ในสามจังหวัด จำเป็นต้องมีกระบวนการขับเคลื่อนแบบนี้ไม่สามารถแยกโดดๆ  เหมือนขบวนการผู้หญิงทั่วไป  เราต้องมีความอดทน เพราะว่าสถานการณ์ทางการเมืองรุนแรงขึ้นทุกวัน มีการสูญเสียเกิดขึ้น ผู้หญิงต้องเข้มแข็ง กลุ่มไทยพุทธ มุสลิม รวมทั้งผู้ชายต้องร่วมมือกันทำงาน”